Fixatie Disparatie

Veel mensen kunnen niet optimaal functioneren door een onvolledig ontwikkeld visueel systeem. Hierdoor kunnen diverse klachten ontstaan zoals:

  • lees- en leerproblemen,
  • hoofdpijn,
  • concentratieverlies,
  • nekklachten,
  • lichtgevoeligheid,
  • neiging tot dubbelzien,
  • vermoeidheid en brandende ogen.
Dyslexie, leer- en leesstoornissen

Maar al te vaak denken we als leerkracht niet aan de mogelijkheid dat problemen met lezen wel eens bij de ogen zouden kunnen liggen. Het komt voor dat ten onrechte aan dyslexie wordt gedacht, terwijl het eigenlijk om visuele problemen gaat.
De verschijnselen lijken immers erg op elkaar. Onjuiste sterkte en niet goed samenwerkende ogen veroorzaken moeite bij het aanleren van ruimtelijk zien en de daaraan gekoppelde vaardigheden.
Kinderen kunnen bijvoorbeeld veel moeite hebben om de ogen soepel een regel te laten volgen, of het kost hun ogen moeite niet dubbel te zien. Deze kinderen leren onvoldoende te vertrouwen op visuele informatie en zijn snel afgeleid. Dat bemoeilijkt het goed ontwikkelen van een visueel woordbeeld aanzienlijk. Dergelijke visuele problemen zijn in de meeste gevallen goed op te lossen.
De informatie die wij opnemen krijgen we voor 80% via de ogen binnen. Indien er een oogafwijking, in sterkte of in stand is, wordt de informatie vervormd weergegeven. De kinderen hebben zelf niet in de gaten dat ze de beelden anders zien. Ze hebben immers geen vergelijkingsmogelijkheden.

Fight or Flight strategie

Goed ontwikkelde visuele vaardigheden zijn dus belangrijk om goed te kunnen zien en waar te nemen.
Deze visuele vaardigheden bestaan onder andere uit:
• De samenwerking tussen beide ogen,
• De scherpstelling,
• De oogbewegingen,
• Het visuele geheugen.
• De oog-hand coördinatie.
Wanneer een kind deze vaardigheden als baby, peuter, kleuter niet goed aanleert is het mogelijk dat het kind in de problemen komt op het moment dat het gaat leren lezen en schrijven.
Dit is verklaarbaar met de “fight or flight” strategie (vechten of vluchten) die altijd ontstaat bij een situatie die teveel moeite kost. (stress)
Daarbij staat “vechten” voor het zich extra moeten inspannen om een taak op de goede manier te kunnen volbrengen.
Dit leidt dan vaak tot vermoeidheidsklachten en/ of hoofdpijn en na verloop van tijd in een aantal gevallen tot ongewenste aanpassingen zoals bijvoorbeeld een sneller toenemende bijziendheid.
De “vluchter” is in deze theorie het kind dat taken ontwijkt en als lui, slecht gemotiveerd en snel afgeleid wordt gezien.
Ook zijn dit vaak de kinderen die zich maar moeilijk kunnen concentreren.

Oogsamenwerking

Een goede lezer ziet een bepaalde lettercombinatie en herkent deze meteen als een woord met een bepaalde klank en betekenis. Het zien is hier het leidende zintuig.
Op het moment dat een kind leert lezen en zich teveel moet inspannen om de woorden enkel te zien (samenwerking tussen beide ogen), zich teveel moet inspannen om de plaats op de bladzijde te behouden (oogbewegingen) en/ of teveel moeite moet doen om alles scherp te zien (scherpstelling), zal het een andere informatie- verwerkingsstrategie gaan zoeken om het zich makkelijker te maken en om toch het leren lezen onder de knie te krijgen.
Het meest voor de hand liggend is dan om meer op de klank van een woord af te gaan dan op het visuele beeld van een woord.
Dit zijn de kinderen die langzaam blijven lezen, spellend blijven lezen en/ of radend gaan lezen (leestempo).
Een prismabril en/ of visuele training kunnen bij deze problemen zeer nuttig zijn, doordat deze er voor zorgen dat de ogen veel minder ingespannen hoeven te worden om goed te richten en te bewegen en om makkelijk enkelvoudig (niet dubbel) scherp te kunnen zien.
Het is logisch dat vermindering van de inspanningsnoodzaak en de verhoging van de precisie leiden tot een betere visuele waarneming die minder moeite kost en langer vol te houden is.
Let wel, bij dyslectische kinderen met oogproblemen zal het lezen makkelijker gaan, maar de dyslexie gaat niet over.

Screening

Bij vermoeden van dyslexie of bij leesproblemen is een screening fixatie disparatie aan te raden. Vaak kunnen door aangeboden oplossingen, lees- en leerproblemen al aanzienlijk verminderd worden. Indien nodig wordt u doorverwezen naar een bij de FON aangesloten functioneel optometrist.

Functioneel optometrist

De functioneel optometrist zal eerst via een uitgebreid en zorgvuldig optometrisch onderzoek vaststellen of er inderdaad sprake is van een visueel probleem.
De keuze, alleen visuele training of een prismabril eventueel gecombineerd met training, is afhankelijk van de te kiezen strategie en aanwezige tekortkomingen.
De functionele optometrie is een specialisatie binnen de eerstelijns oogzorg. Deze specialisatie is erop gericht oplossingen te vinden voor mensen die door een visueel probleem niet goed kunnen functioneren in het dagelijks leven.
De functionele optometrie biedt binoculair oogonderzoek (dit onderzoek kijkt naar de samenwerking tussen de twee ogen), visuele training en eventuele binoculaire oogcorrectie. Dit kan zowel bij kinderen als bij volwassenen.
Zien moet een automatisch proces zijn dat weinig inspanning kost. Indien het visueel systeem onvoldoende ontwikkeld is (of als er tussentijds storingen optreden), leidt dit tot klachten. Dat wil de functioneel optometrist zoveel mogelijk voorkomen.

Wat kunnen we verbeteren?

Met een speciale (prisma)bril en/of visuele training kan er voor gezorgd worden dat de input van beeldmateriaal juist verwerkt wordt en dat een kind zijn eigen ogen kan geloven. De bril of training is geen geneesmiddel, maar een hulpmiddel. Vaak zullen er snelle “wonderlijke” verbeteringen plaatsvinden zoals afname van eventueel aanwezige hoofdpijn, een sprong in de leesprestatie en het lekkerder in je vel zitten.
Rustig en ontspannen kijken (dankzij bril en/of training) is voor veel kinderen een duidelijk herkenbare vooruitgang. Andere afwijkingen en leerachterstanden zullen met behulp van de diverse hulpverleners zoals remedial teachers, sensomotorische trainers, psychologen en manueel therapeuten of osteopaten behandeld en/of
afgeleerd moeten worden.
Wilt u meer weten over dit onderwerp dan kunt U dit nalezen op de volgende sites

http://www.info-fo.nl/content/
http://www.ouders.nl/artikelen/voor-goed-lezen-moet-je-goed-kunnen-zien
http://www.visueletraining.nl/

fixatiedisparatie